Hulpverlening
Kenniscentrum
Hulpverlening

Praktijkvoorbeeld 2: Sebastiaan

Daar woon ik, maar het is niet mijn thuis.
Community Support heeft met een aantal zorgkantoren een contract. Uit hoofde daarvan is er jaarlijks een aantal keer overleg met de contractmanager van het zorgkantoor. In deze contacten hadden we al vaker aangegeven dat het onze ervaring is dat er regelmatig jongeren en jongvolwassenen residentieel wonen terwijl community support een in alle opzichten veel betere begeleiding zou kunnen uitvoeren. Waarbij in ieder geval het argument dat het meer dan de helft goedkoper is, zou moeten aanspreken.
Het voelt meer als een of ander hotel aan de snelweg, waar je hoogstens een nachtje wil blijven.
Op een gegeven moment vroeg de contractmanager of Community Support wat zou kunnen betekenen voor Sebastiaan Felix.
Ik woon er inmiddels al drie jaar.
We onderzoeken de situatie en trekken een aantal conclusies: Sebastiaan voelt zich diep ongelukkig en is opstandig. Zijn vader, die gescheiden is, woont samen met de tweelingbroer van Sebastiaan. Vader zou heel graag willen dat Sebastiaan weer thuis kon komen wonen. Maar hij durft het niet aan, omdat als het misgaat hij (weer) met een onoplosbaar probleem zit. Sebastiaan is emotioneel sterk betrokken op zijn gescheiden ouders en zijn tweelingbroer en dat is omgekeerd ook zo. Er is een meer dan vier! cm dik dossier, waaruit bijvoorbeeld duidelijk wordt dat hij een stoornis heeft binnen het autistisch spectrum (PDD-NOS), ADHD en een lichte verstandelijke beperking.
Regelmatig praat ik er met een pyscholoog.
Vader en Sebastiaan willen niets liever dan dat Sebastiaan weer thuis komt wonen. We stellen ons garant voor een snelle oplossing als het mis zou lopen. Voor vader is dit een must. Hij zou het niet aan kunnen als het weer thuis wonen niet lukt, maar dat Sebastiaan dan noodgedwongen wel thuis zou moeten blijven wonen omdat er geen alternatief is. Zowel vader als Sebastiaan huilen als afgesproken wordt dat hij zo spoedig mogelijk naar huis gaat.
En dit ben ik! Ze hebben het over mij alsof ik niets meer ben dan al die beperkingen!
Vier cm mislukking draagt Sebastiaan al met zich mee. Diagnostiek is belangrijk, dat weet ik als GZ-psycholoog als geen ander. Maar diagnostiek heeft ook zijn gevaren. Als de psychiater of gedragswetenschapper vanuit het diagnose-behandelmodel zegt dat er sprake is van een stoornis binnen het autistisch spectrum dan heeft dat belangrijke consequenties voor de behandeling. Maar we hebben het hier nu over het gewone leven. Sebastiaan wil net als ieder ander meedoen en er wat van maken. Moet hij tot zijn tachtigste horen dat hij gestoord is, incompetent, te impulsief en noem maar op? Als we bezig zijn met het oplossen van de problemen van het gewone leven dan levert het meer resultaat op om de sterke kanten van iemand te benadrukken. Wat voor invloed heeft het op je zelfbeeld om steeds maar te horen dat je een lichte verstandelijke beperking hebt? Hoeveel negatieve associaties zijn daar niet aan verbonden. Bij ADHD denken we al snel aan impulsiviteit, onhandelbaarheid, chaotisch zijn. Een bekende pedagoog zegt altijd tegen kinderen met ADHD dat ze hersenen hebben als een raceauto, maar dat de remmen nog wat beter moeten worden. En gelukkig is hij een remmenspecialist. Dat klinkt al heel wat plezieriger.
Ik wil gewoon zijn... En bij mijn vader en broer wonen. Ik wil laten zien dan ik meer ben dan een dossier!
Mensen moeten zelf de richting van hun leven bepalen. Wij ondersteunen mensen bij het zoeken naar hun richting en we hebben diverse hulpmiddelen om te helpen bij dat zoeken. Sebastiaan wist echter wel wat hij wilde. De supportmedewerker hoefde eigenlijk alleen maar te luisteren. Waar wil Sebastiaan naar toe? Eerst en vooral weer gewoon thuis wonen, bij zijn vader en tweelingbroer. En regelmatig naar zijn moeder in Utrecht. Werk vinden, meedoen met het huishouden, taken doen, zelfstandiger worden, met vrienden uitgaan. Met meisjes zoenen, 's avonds rondhangen en een blowtje roken.
Ik wil uitgaan en werken, collega's en vrienden maken. En ik wil een vriendin met wie ik kan praten!
Dat is dus de richting waarin we gaan. Daar gaan we bij ondersteunen. Sebastiaan speelt de hoofdrol in zijn eigen leven. En niet de psychiater, de coach of welke hulpverlener dan ook. Het gewone leven daar gaat het om. Iedereen wil meedoen en iedereen komt problemen tegen. In de begeleiding van Sebastiaan heeft hij de regie en de supportmedewerker ondersteunt hem bij de regievoering. Wat voor problemen komt Sebastiaan tegen? Ruzie met zijn tweelingbroer over het gebruik van de computer. Conflicten met vader. Moeite met op tijd in en uit bed komen. Niet meer blowen dan afgesproken. Geen goede vriendschappen hebben. Geen werk hebben.
Klinkt misschien raar... Maar ik wil zelfs afwassen bij mijn vader thuis.
Zoals altijd beginnen we snel met de hulpverlening. Sebastiaan en zijn vader zijn nu hoopvol gestemd. Dit is het juiste moment. Door te lang te wachten, te overleggen, te vergaderen, kan het juiste moment weer verloren gaan. Vergaderen doen we sowieso zo min mogelijk. Vaak leidt dat tot enorme tijdsverspilling. En als we vergaderen dan zit de klant erbij.
's avonds chillen in mijn eigen omgeving. Niet in een hotel.
Dat doen wat werkt. Het is lang niet altijd duidelijk wat de beste manier is om een doel te bereiken. Sebastiaan gaf al snel aan dat hij een pittige begeleider nodig had. Hij weet dat zijn gedrag niet altijd makkelijk is. We laten klanten altijd zelf hun richting kiezen. Dat doen we 'dialooggestuurd'. Als die richting er eenmaal is dan passen we onze begeleiding aan wat werkt. Bijvoorbeeld: Sebastiaan kiest voor werk zoeken. Dat is zijn richting. Hij wil dat. Vervolgens moet hij op tijd uit bed komen, afspraken maken, solliciteren noem maar op. Daar kan de begeleider dan directief in zijn. Desnoods haalt hij hem uit bed. Hij zal naar die afspraak gaan. Dat hoeft dus niet dialooggestuurd opgelost te worden.
Samen met mijn vader vertelde ik een medewerker van community support wat ik wilde. En eindelijk luisterde er iemand.
Hoe kan het dat het in de behandelinstelling niet lukt en thuis met 6 uur coaching per week wel? In de instelling is Sebastiaan twee wezenlijke zaken kwijt geraakt, namelijk zijn sociale netwerk en zijn eigenwaarde. Welke behandeling gaat dan nog lukken? Verandering moet gebruik maken van de kracht van mensen. Welk kind kan opgroeien in een klimaat waarin zijn krachten niet gezien worden? Het woord beperking roept zoveel negatieve betekenissen op, zoals: hulpeloos, nutteloos, impotent, zwak, gehandicapt, niet normaal. In plaats van bekwaam, gezond, sterk, nuttig, normaal. Dan vergeten we dat ook iemand met autisme is geboren met dezelfde rechten als ieder ander mens. Het gebruik van woorden als autisme, beperking, ADHD, enzovoort, is op zich niet het probleem, maar er zitten allemaal betekenissen aan vast waar mensen zich niet meer van bewust zijn. Heeft hij dan geen stoornis in het autistisch spectrum? Ja vast wel. Maar leer hem er mee omgaan en wijs hem op zijn krachten. Net als iemand die ADHD heeft: besteedt aandacht aan zijn remmen en geef hem complimenten voor zijn krachtige motorblok. Wijs er op dat veel ADHD-ers vol energie zitten, humor hebben, competent zijn, creatief zijn, kunnen liefhebben en waardevol zijn voor de samenleving.
Eindelijk hadden we het over de toekomst en niet over mijn verleden, niet over mijn halve meter dikke dossier!
Nederlaagrespons. Doorlopend (maatschappelijk) verliezen kan er de oorzaak van zijn dat iemand in de nederlaagrespons terecht komt. De nederlaagrespons wordt gekenmerkt door neerslachtigheid, gebrek aan zelfvertrouwen, het gevoel dat je waardeloos bent, je vernederd voelen, geen eigenwaarde meer voelen. Voor sommigen heeft dit tot gevolg dat zij bij de pakken neerzitten. Bij anderen leidt het tot gevoelens van opstandigheid en woede. Zo ook bij Sebastiaan. Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychiatrische beperking of een (jeugd)trauma kunnen terecht komen in een chronische nederlaagrespons. Ook langdurig gepest worden op school, gediscrimineerd worden vanwege geaardheid of huidskleur, langdurig werkloos zijn, laaggeschoold en kansloos zijn, kunnen mensen het gevoel geven in een nederlaagpositie te zitten. Veel van deze mensen voelen zich overtollig en zien geen kansen meer mee te doen met de gebruikelijke sociale netwerken.
Ik ging thuis wonen en ik heb nu mijn eigen kamer. Ik heb hem gezellig gemaakt en ik durf sinds jaren weer iemand uit te nodigen.
Sebastiaan en de supportmedewerker stellen een plan op waaraan Sebastiaan met ondersteuning van de supportmedewerker gaat werken. Dit samenwerkingsplan bevat de doelen voor de komende periode. Door de doelen duidelijk te formuleren is het makkelijker voor Sebastiaan om te focussen, en ziet hij dat hij successen behaalt. Dat is belangrijk om zijn negatieve zelfbeeld bij te kunnen stellen. Meedoen, gewoon meedoen net als ieder ander dat wil Sebastiaan. De meeste doelen hebben daarmee te maken. Vrienden maken, werk vinden, goed omgaan met vader. Successen worden bijgehouden in het volgsysteem. Sebastiaan houdt dagelijks in het volgsysteem bij aan welke doelen hij gewerkt heeft. Het volgsysteem bevat ook een scorebord. Sebastiaan heeft al heel wat successen behaald. Een groot voordeel van het samenwerkingsplan, het volgsysteem en het scorebord is dat de begeleiding volledig transparant is voor Sebastiaan, zijn vader en zijn broer.
Samen met de medewerker van community support hebben papa en ik een plan gemaakt hoe ik weer thuis zou kunnen komen wonen. We gingen vooral op zoek naar mensen in mijn omgeving die me kunnen steunen bij het thuiswonen.
Naast zijn vader en de medewerker van Community Support zijn er nog meer mensen die hem kunnen ondersteunen. Zo heeft een job-coach hem geholpen bij het vinden van werk en blijft hem voorlopig ook helpen bij het omgaan met werk en regelmaat, oftewel het 'leren' werken.
We spraken af dat, als ik thuis toch weer ruzie zou krijgen, ik naar thea en hans zou gaan. Dat zijn vrienden van mijn vader en ik kan er zelfs blijven slapen, ze zijn heel aardig voor me.
Vrienden van zijn vader, bekenden van het gezin, wilden zich graag inzetten voor het herenigde gezin. Mocht er thuis toch iets misgaan, en die kans is natuurlijk aanwezig, dan kan hij bij hen terecht. Als het nodig is kan hij er zelfs af en toe blijven slapen. Deze vier mensen, Thea en Hans, de Job-coach en de medewerker van Community Support ondersteunen hem nu en samen vormen ze de 'steungroep'. Een essentieel onderdeel van de aanpak van Community Support.
Laatst zei een meisje dat ik een vette kamer heb! Dat was te gek, weet je!
De supportmedewerker ziet dat de tweelingbroer en vader regelmatig met elkaar in de clinch liggen. Ook daar wordt aandacht aan besteed: één gezin, één plan is ons motto. Zijn er meer hulpverleners betrokken dan is het gewenst om één plan te maken waar alle hulpverleners mee werken en dat ten goede komt aan het gehele gezin.
Ik heb nog wel problemen thuis, maar ik weet nu dat dat erbij hoort. Nu ik weer thuis woon heb ik regelmatig weer het gevoel dat ik normaal ben.
Binnen Community Support kan de supportmedewerker altijd terecht bij een supervisor/gedragswetenschapper. Ook wordt er veel samengewerkt met hulpverleners buiten Community Support. In deze situatie is er waar nodig overleg met de behandelend psychiater. Tot nu toe blijkt dit niet nodig te zijn. Zou het gebruik van drugs een probleem zijn, dan nemen we contact op met verslavingszorg. Maar daar is nog geen sprake van.
We gaan nu eten. Daarna ga ik afwassen. Morgen is het vrijdag. Dan komt de medewerker van community support om te bespreken hoe deze week is verlopen. En de week ging best goed!
Hulpverleners die betrokken zijn kunnen makkelijk, zonder veel tijdsverlies, met elkaar communiceren via het digitale volgsysteem. Dat geldt ook voor hulpverleners uit het sociale netwerk van Sebastiaan. Tenminste als Sebastiaan akkoord is, want ook daar heeft hij de regie over.